Woning van een overledene: wat regelt u eerst?

Wat regelt u eerst na een overlijden in België?

Eerst komen de vaststelling van het overlijden door een arts, de aangifte bij de burgerlijke stand van de gemeente en de uitvaart. De uitvaartondernemer neemt die aangifte in de meeste gevallen op zich, samen met een deel van de papieren rond de begrafenis of crematie.

Vraag bij de gemeente meteen meerdere uittreksels van de overlijdensakte. U heeft ze nodig voor de bank, de notaris, de verzekeraars, de energieleverancier en bpost. Bewaar ook alle facturen van de uitvaart: de notaris heeft ze later nodig voor de aangifte van nalatenschap.

De woning zelf hoeft in die eerste dagen niet leeg. Ze moet wel veilig zijn: ramen dicht, kranen dicht, de diepvries en koelkast nagekeken en de verwarming in de winter op vorstvrij. Wie later het huis leegmaken na overlijden wil laten doen, heeft er alle belang bij dat de woning er in die tussentijd goed bij blijft staan.

Wat gebeurt er met de bankrekeningen na een overlijden?

Zodra de bank van het overlijden hoort, blokkeert ze de rekeningen en de kluizen van de overledene. Bij een gehuwde of wettelijk samenwonende overledene worden ook gemeenschappelijke tegoeden geblokkeerd.

De langstlevende echtgenoot of wettelijk samenwonende partner mag wel een voorschot opnemen: de helft van het saldo, met een maximum van 5.000 euro, voor de dringende kosten. Om de rekeningen weer vrij te krijgen heeft de bank een attest of een akte van erfopvolging nodig. Het attest vraagt u gratis aan bij de FOD Financiën (reken op maximaal vier weken). Liet de overledene een testament of huwelijkscontract na, of is er een erfgenaam die niet zelf mag beslissen, dan maakt de notaris een akte van erfopvolging op.

Denk ook aan een gevolg dat vaak vergeten wordt: met de blokkering stoppen alle domiciliëringen en doorlopende opdrachten. De premie van de brandverzekering, het voorschot voor elektriciteit en het abonnement op water lopen dan niet meer vanzelf door.

Wanneer heeft u een notaris nodig voor de woning van een overledene?

Bezat de overledene een huis, appartement of grond, dan heeft u vroeg of laat een notaris nodig. Een verkoop van onroerend goed gebeurt altijd met een notariële akte, en de notaris begeleidt ook de verdeling tussen de erfgenamen.

Ook zonder verkoop is er papierwerk rond het onroerend goed. Een akte van onroerende erfopvolging is verplicht wanneer er onroerend goed in de nalatenschap zit en er een aangifte van erfbelasting moet gebeuren. In eenvoudige gevallen (geen testament, minstens één erfgenaam die aanvaard heeft, geen onbekwame erfgenamen) levert de FOD Financiën die akte gratis af; anders maakt de notaris ze op.

De notaris zoekt ook na of er een testament is, adviseert over het aanvaarden of verwerpen van de erfenis en helpt met de aangifte van nalatenschap. Die aangifte moet binnen vier maanden na het overlijden ingediend worden. Wordt het huis verkocht, lees dan ook hoe het huis leegmaken voor de verkoop loopt: de koper verwacht een lege woning op de dag van de akte.

Hoe vindt u het testament en welke documenten zoekt u in de woning?

Of er een testament bij een notaris ligt, kijkt de notaris na in het Centraal Register van Testamenten. Daar staan de testamenten die bij een notaris zijn opgemaakt of in bewaring gegeven. Een handgeschreven testament dat thuis in een lade ligt, staat er niet in. Zoek dus ook zelf, maar zonder iets weg te gooien.

In de woning zoekt u best naar deze papieren en legt u ze apart in één map:

• identiteitskaart, trouwboekje, huwelijkscontract of verklaring van wettelijke samenwoning
• een handgeschreven testament of een brief van een notaris
• bankkaarten, rekeninguittreksels, oude spaarboekjes en de sleutel of het contract van een bankkluis
• verzekeringspolissen: brand, familiale, uitvaart, levensverzekering, hospitalisatie
• de eigendomsakte van de woning, een lopende lening of het huurcontract en de plaatsbeschrijving
• de laatste aanslagbiljetten, pensioenpapieren en facturen van energie en water

Moet de brandverzekering doorlopen als de woning leeg staat?

Ja, laat de brandverzekering van de woning doorlopen, ook als niemand er nog woont. Een leegstaande woning blijft blootgesteld aan brand, storm, waterschade of inbraak, en de eigenaar of de erfgenamen blijven aansprakelijk tegenover de buren.

Meld het overlijden zo snel mogelijk aan elke verzekeraar bij wie de overledene klant was. Vraag bij de brandverzekeraar uitdrukkelijk wat de polis zegt over een woning die een tijd leeg staat, en of u iets moet melden of aanpassen. Controleer ook of de premie nog betaald wordt: door de geblokkeerde rekening valt de domiciliëring weg.

Woonde de overledene in een huurwoning, zeg de brandverzekering van de huurder dan niet op voor de woning is teruggegeven aan de verhuurder. Vraag de verzekeraar hoe de dekking tot dan geregeld is.

Wat doet u met energie en water in de woning van een overledene?

Meld het overlijden aan de energieleverancier en aan de drinkwatermaatschappij, en noteer de meterstanden. Voor elektriciteit en aardgas gebruikt u het energieovernamedocument van de Vlaamse Nutsregulator; voor water heeft uw watermaatschappij een eigen overnamedocument bij overlijden.

Neem een foto van elke meter met de datum erbij. Op het document vult u de gegevens van de overledene en van de erfgenaam in die het contract overneemt of de eindfactuur krijgt. Blijft de woning een tijd leeg, vraag dan bij de leverancier naar een leegstandscontract met lagere voorschotten.

Zet elektriciteit en water niet af zolang de woning nog leeggemaakt moet worden. Wie sorteert, kuist en draagt, heeft licht, een stopcontact en een kraan nodig, en in de winter moet de woning vorstvrij blijven.

Hoe regelt u de post en de sleutels van de woning?

De post laat u doorsturen met de Doorzenddienst Nabestaanden van bpost. U vraagt die aan in een postkantoor, voor 3, 6, 12 of 24 maanden, met een attest of akte van erfopvolging. Zijn er meerdere erfgenamen, dan vraagt bpost ook een volmacht of een kopie van de identiteitskaart van de anderen. Pakjes, kranten, tijdschriften en het pensioen worden niet doorgestuurd: verwittig die afzenders zelf.

Voor de sleutels maakt u een eenvoudige lijst: wie heeft een sleutel van de voordeur, de achterdeur, de garage, de kelder en de brievenbus? Denk aan de buren, de thuisverpleging, de poetshulp en de kinderen. Vraag sleutels terug die niet meer nodig zijn en spreek af wie de woning beheert tot ze leeg is. Bij een huurwoning gaan alle sleutels op het einde terug naar de verhuurder.

Waarom gooit u niets weg voor de erfgenamen akkoord zijn?

Omdat het leeghalen van de woning kan gelden als stilzwijgende aanvaarding van de erfenis. Volgens notaris.be geldt het leeghalen van de woning van de overledene als zo'n daad: wie dat doet, kan de erfenis daarna niet meer verwerpen, ook niet als er schulden blijken te zijn.

Wacht dus met wegdoen, verkopen of weggeven tot alle erfgenamen weten of ze de erfenis aanvaarden, verwerpen of aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving. Spreek daarna samen af wie wat krijgt. Hoe die keuze werkt en wat u in afwachting wel mag doen in de woning, leest u in de gids over erfenis verwerpen en het huis leegmaken.

Wat wel kan: foto's nemen van elke kamer, een lijst maken van wat er staat, waardevolle zaken veilig opbergen en de woning afsluiten. Dat beschermt iedereen, ook tegenover de andere erfgenamen.

Wanneer kunt u de woning van de overledene laten leegmaken?

U kunt de woning leegmaken zodra de keuze over de erfenis gemaakt is, de erfgenamen akkoord zijn en de familie heeft genomen wat ze wil houden. De datum hangt meestal af van iemand anders: de notaris en de koper, de verhuurder, of het woonzorgcentrum.

Werk terug vanaf die datum. Laat de familie eerst de documenten, foto's, juwelen en herinneringen apart zetten. Daarna kan de rest van de inboedel na het overlijden in één keer weg: bruikbare meubels naar De Kringwinkel, de rest gesorteerd naar het recyclagepark of erkende verwerkers. Wilt u weten wat dat kost, stuur ons foto's van de woning: u krijgt vooraf een vaste prijs, en de woning wordt bezemschoon opgeleverd.

Veelgestelde vragen